
'Bij de overheid krijgen 40.000 mensen zoveel als iedereen in de bijstand'
NRC.NEXT
21 februari 2013 donderdag
Section: weten
 Freek Schravesande
 De aanleiding
Managers in de semipublieke sector verdienen goed, maar waarom eigenlijk? Pepijn van Houwelingen, technisch bestuurskundige, sprak daarover zijn verontwaardiging uit in een artikel op 15 januari in de Volkskrant. Bestuurders bij de overheid worden volgens hem betaald alsof ze ondernemer zijn, maar niet op hun prestaties afgerekend. Aanleiding: de lijst met grootverdieners in deze sector die minister Plasterk een week eerder publiceerde.
Om zijn betoog kracht bij te zetten maakte Van Houwelingen een vergelijking: 'De 40 duizend best betaalde personen in de publieke sector, nog geen voetbalstadion vol, kosten de belastingbetaler net zoveel en waarschijnlijk meer dan alle bijstandsgerechtigden (5,2 miljard) of werklozen (6,2 miljard): food for thought'.
Ter info: de bijstand werd in juni 2012 verstrekt aan 373 duizend personen.
Het voorbeeld sprak aan. Zo schreef Paul Frentrop, hoogleraar corporate governance, afgelopen zaterdag in NRC Weekend een opinieartikel met dezelfde strekking. Ook hij plaatste vraagtekens bij deze beloning en verwees naar de vergelijking van Van Houwelingen.
Lezer Max Werkhoven vroeg next.checkt te controleren of de 40.000 best betaalde mensen bij de overheid inderdaad evenveel verdienen als alle bijstandsgerechtigden (5,2 miljard).
Waar is het op gebaseerd?
,,Eerlijk gezegd, ik heb het niet berekend", zegt Van Houwelingen. ,,Het is een aanname." Hij ging uit van een eerdere schatting van Plasterk dat zo'n 4.000 mensen in de (semi)publieke sector boven de balkenendenorm van 193.000 euro verdienen. Hij vindt het ,,redelijk" om aan te nemen dat flink wat salarissen daar net onder zitten en ging ervan uit dat voor elke persoon die boven de Balkenendenorm verdient zeker tien personen te vinden zijn die er vlak onder zitten. ,,Dan kom je op 40.000 mensen met gemiddeld een jaarloon van 150.000 euro: zo'n 6 miljard euro. Allerlei constructies, zoals werknemers die zich extern laten inhuren door de overheid, niet meegerekend."
En, klopt het?
Op 8 januari presenteerde Plasterk een lijst met mensen in de (semi)publieke sector die in 2011 boven de balkenendenorm verdienden. Dat waren er minder dan verwacht: 2.651 (van wie bijna 1.500 medisch specialist). Gemiddeld was hun bruto jaarsalaris 218.783 euro. In totaal dus 580 miljoen euro. Uitgaande van de stelling moeten er nog 37.349 mensen bij de overheid zijn (zorg en onderwijs meegerekend) die samen in totaal 4,62 miljard euro verdienen: gemiddeld 123.698 euro per persoon. Kan dat?
Het ministerie van Binnenlandse Zaken beschikt alleen over salarisgegevens van mensen die boven de balkenendenorm verdienen, aldus een woordvoerder. Ook het CBS zegt niet over de juiste gegevens te beschikken.
Uitkomst biedt een vorige maand gepubliceerde studie van het bureau SEO Economisch Onderzoek naar de verschillen in loonontwikkeling tussen de publieke en private sector. Dit onderzoek (Berkhout & Salverda, 2013) is gebaseerd op de uurlonenregistratie door de Belastingdienst van alle Nederlandse werknemers in 2009 - de meest recente bron.
Het exacte jaarloon uitrekenen van de 40.000 grootverdieners in de publieke sector is een flinke klus. Onderzoeker Ernest Berkhout, die de SEO-studie uitvoerde: ,,Dan moeten we dertig databases met elkaar combineren, dat is zeker een week werk." Wel kunnen we met hulp van Berkhout een grove schatting maken.
Er werken 2.108.780 mensen in de (semi)publieke sector. De 5 procent met het hoogste salaris - preciezere gegevens zijn niet beschikbaar - ontving een uurloon vanaf 43,56 euro. Dat is jaarlijks minimaal 81.544 euro bruto gebaseerd op de gangbare 36-urige weekweek. Dit zijn 105.439 mensen.
Van deze groep willen we echter alleen van de 40.000 grootste verdieners het salaris weten. Dit zijn de 1,9 procent best verdienenden van alle werknemers in de publieke sector.
Voor een schatting kijken we naar een loonverdelingsfiguur die het CBS in 2005 publiceerde op basis van dezelfde bronnen (google op het CBS-rapport Diversiteit binnen de loonverdeling en zie figuur 2). We kunnen daaruit afleiden dat salarissen bij de 5 procent best verdienenden relatief sterk oplopen. Zo verdient de laatste in deze groep 81.544 euro, maar wie hoger in de 'boom' zit en bij de 1 procent best verdienenden hoort ontvangt al circa 105.000 euro. En wie bij de 0,1 procent beste verdieners hoort krijgt tussen de 105.000 en 193.000 euro (de balkenendenorm). Dáárboven zit alleen nog de groep van 2.651 personen die meer verdient.
Uitgaande van deze loonverdelingsfiguur kunnen we nu het totaalbedrag berekenen. Het salaris van de 1,9 procent beste verdieners (de 40.000 mensen) begint bij 99.722 euro. Van hen verdient grofweg de helft gemiddeld 102.000 euro (99.722+105.000/2).Bij elkaar ruim 2 miljard euro. De groep 1- 0,1 procent verdient gemiddeld zo'n 149.000 euro (105.000+193.000/2). Dat is circa 2,6 miljard euro. Het bedrag voor de 0,1 procent daarboven was bekend: 580 miljoen. Het totaalbedrag is dus, hoe toevallig ook, 5,2 miljard euro: precies het bedrag dat Van Houwelingen - intuïtief - vermoedde.
Helemaal kloppend is de berekening niet. De lijn van de gebruikte loonverdelingsfiguur is feitelijk niet recht, maar krommend: relatief verdienen steeds minder mensen steeds meer. Een gemiddelde uitrekenen, zoals hier, is dus misleidend. Het totaal ligt eerder tussen de 4 en 5 miljard. Al zijn verdiensten voor extern advies nog niet meegerekend.
We bekeken of de 40 duizend best betaalde personen in de publieke sector evenveel geld ontvangen als alle 373.000 bijstandsgerechtigden. Volgens een schatting op basis van gegevens uit 2009, komen de bedragen vrijwel overeen, maar het blijft een schatting. Daarom beoordelen we de bewering als grotendeels waar.
